uit: “HET VERZET IN DE KUNST”

‘Geen enkele kunstenaar verdraagt de werkelijkheid,’ heeft Nietzsche gezegd, en dat is ongetwijfeld waar, maar toch kan geen enkele kunstenaar het zonder die werkelijkheid stellen.

‘Meer en meer begin ik te geloven,’ schrijft Van Gogh, ‘dat men God niet moet beoordelen op grond van deze wereld, want die is niet meer dan een slecht gelukte voorstudie.’

De aangrijpende klacht van Van Gogh is tevens de trotse en wanhopige kreet van alle kunstenaars. ‘Ik kan het, in mijn leven en in mijn schilderkunst, best zonder God stellen. Maar niet kan ik, smartelijk schepsel, het stellen zonder iets dat groter is dan ik ben en dat mijn leven is en mijn scheppingskracht.’

Geen kunst kan dan ook leven op een totale afwijzing. De mens mag zich het recht aanmatigen, de totale ongerechtigheid der wereld te ontmaskeren en hij mag de totale gerechtigheid eisen die hijzelf zal scheppen. Echter kan en mag hij niet beweren dat de Quotation-Albert-Camus-man-Meetville-Quotes-230339wereld in haar totaliteit lelijk is. Wil hij schoonheid scheppen, dan moet hij tegelijkertijd de werkelijkheid afwijzen en toch enkele van haar aspecten verheerlijken. De kunst betwist de werkelijkheid, maar ze onttrekt er zich niet aan.

Zo poogt ook ieder van zijn eigen leven een roman te maken. We zouden willen dat de liefde duurt en we weten dat ze niet duurt of dat ze, zou ze als door een wonder het hele leven duren, toch nog onvoltooid bleef. Wie niet tenminste een enkele maal geëist hebben de absolute maagdelijkheid van wezens en wereld en gesidderd hebben van verlangen en onmacht tegenover de onvervulbaarheid van deze is, begrijpen niet de vernietigingswoede die er in schuil gaat.

Elk wezen, dat een zeker bewustzijnsniveau bereikt heeft, blijft zich uitputten in het zoeken van formules of houdingen die aan zijn bestaan de ontbrekende eenheid zouden verlenen. De gemoedsbeweging, die de mens de hemel kan doen aanbidden of de andere mens doen vernietigen, kan ook leiden tot de creatie van een roman, die juist aan die beweging zijn belangrijkheid ontleent. Een gedetailleerde analyse van de beroemdste romans zou aantonen dat het wezen van de roman ligt in de eeuwige correctie, die de schrijver in zijn persoonlijke ondervinding aanbrengt en dan steeds in dezelfde zin.

Proust heeft zich er niet bij neergelegd, de gelukkige momenten van zijn leven voor altijd verloren te hebben. Hij wil ze herscheppen en tegenover de dood bewijzen dat het verleden na de gang der tijden teruggevonden kan worden in een onvergankelijk heden, waarder en rijker nog dan het oorspronkelijk geweest is. De ware grootheid van Proust is, de Temps retrouvé geschreven te hebben, waarin een verbrokkelde wereld samengevat wordt en betekenis krijgt. De Temps retrouvé heeft de ambitie, een eeuwigheid zonder God te zijn. In dit opzicht is het werk van Proust een van de machtigste ondernemingen tegen de noodzaak en de onvermijdelijkheid van de dood, ooit door de mens ondernomen. Hij heeft hierin getoond dat de romankunst een herschepping geeft van de schepping, zoals ze ons opgelegd is en door ons afgewezen wordt. De manier, waarop de kunstenaar de werkelijkheid in zijn werk behandelt, geeft de kracht van zijn weigering aan. Maar wat hij van de werkelijkheid overneemt in de wereld die hij schept, geeft zijn instemming ana met ten minste dat deel van de werkelijkheid dat hij uit de schaduwen van het worden in het volle licht der schepping telt. Indien zijn weigering, de werkelijkheid te aanvaarden, totaal is, wordt die werkelijkheid in haar geheel uitgebannen en ontstaan werken van louter vormen. Als daarentegen de kunstenaar, om redenen die vaak buiten de kunst liggen, er de voorkeur aan geeft de naakte werkelijkheid te verheerlijken, ontstaat een realistische kunst.

Is het scheppen nog mogelijk? Is de revolutie nog mogelijk? Welke pogingen de mens ook doet, de wereldsmart te verminderen, het onrecht en het lijden zullen niet verdwijnen en de mens zal er steeds tegen protesteren. Steeds zal het Waarom van Dmitri Karamazow blijven klinken want de kunst en het verzet zullen pas met de laatste mens uitsterven.

 

 

Bron: Albert Camus, de Mens in Opstand

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s