Simon Vestdijk – De Kunstenaar en de Moraal

Bestaat er een afzonderlijke moraal voor kunstenaars? Het maatschappelijk gedrag van bijna iedere kunstenaar legt er dagelijks getuigenis van af. 2118473-300-405-scale

Men zal er goed aan doen hem dit niet te zwaar aan te rekenen, indachtig aan de onschatbare waarden die hij het mensdom schenkt, en waarbij men wat onbetrouwbaarheid (bij de kunstenaar heet dat dan onberekenbaarheid), wat dronkenschap en nachtbraak en een tikje overspel op de koop toe dient te nemen. Wat wil men? Vraagt de kunstenaar of kunstenaarsvriend, die deze zienswijze verdedigt, wil men een Goethe die zich als een correcte ambtenaar gedraagt? De kans is groot, dat hij, aan deze eisen tegemoetkomend en zijn absint afzweerd, een slechtere Faust, en zeer zeker een minder aangrijpende Werther geschreven zou hebben.

Wat weegt zwaarder: een eminent kunstwerk of het geluk van een medemens? Wie is bewonderenswaardiger: de kunstenaar, die zijn vrouw bedriegt en zijn kinderen verwaarloost en aan zijn escapades de inspiratie en het materiaal ontleent om een onsterfelijke roman te schrijven, of de kunstenaar, die ter wille van het gezin van zijn amoureuze neigingen in toom houdt en dan maar liever een middelmatig werkstuk aan het nageslacht laat?

Ja, maar hoe weet hij, dat het kunstwerk onsterfelijk zal zijn? Of anders, hoe weet hij, dat het beoefenen van zelfbeheersing in liefdeszaken niet het ontstaan van een nóg onsterfelijker kunstwerk begunstigen zal? Kan het niet zijn, dat op den duur deze zelfbeheersing zijn kunst meer ten goede zal komen dan het laisser aller, waarop hij krachtens zijn natuur aanspraak meent te mogen maken?

Want het mag dan waar zijn, dat de kunstenaarsmentaliteit een milder, subtieler, toleranter en gedifferentieerder behandeling van de kant der zederechters vergt dan de bankiers- en ambtenarenmentaliteit, zodra de kunstenaar dit al te goed weet is hij verloren, en niet alleen als mens verloren, ook als kunstenaar. Iemand, die iets presteren moet op de wereld, kan men beter te hard aanpakken dat te zacht; en degenen, die de kunstenaar met hun theoretische slecht gefundeerde en zelden van bekrompenheid vrij te pleiten ethische desiderata vervolgen, spelen Apollo meer in de kaart dan de vervolgde vermoedt en zijzelf ook maar in hun dromen hebben kunnen beogen.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s