Maarten ’t Hart over Kierkegaard

In een van zijn essays behandelt Maarten ’t Hart een van zijn helden; Kierkegaard.

‘Zoekend in bibliotheken vond ik nog een werkje van de calvinistische wijsgeer S.U. Zuidema, die Kierkegaard verweet dat hij er een volledig valse, ja atheïstische visie op het christendom op na hield, en later las ik in Wat is de hemel van Klaas Schilder een uiterst giftige, venijnige kritiek op diverse denkbeelden van Kierkegaard. Een en ander bleek uitermate geschikt om mij verder los te weken van het calvinisme.’

‘Wat ik buitengewoon aanvechtbaar vind is Kierkegaards gedachte dat men slechts via een sprong van het ene stadium in het andere komen kan. Maar het meest aanvechtbaar lijkt mij intussen nog zijn visie op het christendom. Na zoveel jaar moet ik, hoezeer het me ook spijt, Zuidema en Schilder bijvallen: er klopt niet zoveel van Kierkegaards ideeën over de Oefening in het Christendom. Hij zag deze godsdienst als een opgave, als een uiterst moeilijk, ook voor hemzelf nauwelijks door te komen examen, als een onophoudelijk lijdend voortstrompelen op de ‘smalle weg’, als een test in navolging van Christus. In één van zijn dagboeken staat de volgende opmerkelijke uitspraak: ‘Wie je ook bent, neem het Nieuwe Testament, werp alle commentaar, alle menselijke tegenstellingen en geloofsbelijdenissen eens aan de kant, neem het Nieuwe Testament, lees het – en zeg me eens: is dat, wat hier geleerd wordt, wel iets voor kinderen?’ Het is juist voor de kinderen (laat de kinderen tot mij komen). Al die wonderlijke ideeën van Kierkegaard over het ‘zware examen, de onmogelijke opgave’ verbleken daarbij tot hersenschimmen.’

‘Vaak denk ik dat het religieuze stadium het eerste stadium in het leven is. God riep Samuel tenslotte als kleine jongen. Als kind was ik hevig religieus, altijd bezig met theologische problemen zoals uitverkiezing, voorzienigheid en erfzonde. In de puberteit kreeg ik pas oog voor moraal, voor ethiek, mat ik alles af naar iemand handelen en nu verkeer ik geloof ik inderdaad in het esthetische stadium.’Maarten 't Hart

‘Het is bepaald opmerkelijk dat Kierkegaard, die er altijd over klaagt dat zijn eigen vader hem zo had laten lijden, van God de Vader juist hoopte dat Deze hem heel hard zou aanpakken. Als men veel lijdt, bewijst dat volgens Kierkegaard dat God van je houdt. Hoe meer Hij je liefheeft, des te meer zal Hij je laten lijden. Haast dwangmatig herhaalde Kierkegaard in zijn verhouding tot god al wat hij met zijn eigen vader had ervaren. Uit Kierkegaards werk laat zich gemakkelijk een theologie van het Vaderschap Gods ontwikkelen, een theologie die een replica zou zijn van zijn relatie met zijn eigen vader. Nooit zag hij God als Herder; psalm 23, het allermooiste wat de bijbel bevat, schijnt niets voor hem betekend te hebben, wordt nooit door hem aangehaald. Ook zijn herhaalde preoccupatie met de verhouding tussen Abraham en Izaäk wijst op een dwangmatig neurotische interesse in vader-zoon-verhouding waarbij de zoon lijdt. Niets voor niets sprak het christendom Kierkegaard aan alsof het speciaal voor hem was uitgevonden. De kern ervan is immers dat een God zijn Zoon opoffert.’

‘Maar ook al ziet men dit wonderlijke, reusachtige dagboek, ja dit hele oeuvre toch in de eerste plaats als een verbijsterend document over een verschrikkelijke tragedie in een groot gezin, dan nog kan men er ontzaglijk veel van leren. Ja, juist dan, ben ik haast geneigd te zeggen. Wie dit dagboek leest zal veel begrijpen van de geheime en zo nadrukkelijk met elkaar verbonden dwaalwegen van religie, ouderschap, kinderliefde en erotiek.  Wie het leest zal misschien vertwijfeld het hoofd schudden over zoveel psychische abnormaliteit, zoveel half verborgen masochisme, zoveel grootheidswaan, zoveel oprechte trouw aan één meisje, zoveel egotisme, en zoveel, dat egotisme weer opheffend, onwankelbaar en benijdenswaardig godsvertrouwen, maar degeen die zijn hoofd schudt, heeft dan toch nog niet veel van zichzelf begrepen.’

Bron: Maarten ’t Hart, het Eeuwige Moment

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s