Geloof als morele gids en praktisch nut

Volgens sommigen  is het geloof niets anders dan een uiting van trouw aan bepaalde morele beginselen. Bijbelverhalen moeten niet letterlijk genomen worden, we kunnen toch niet aannemen dat als een christen zegt dat Jezus de zoon van God is die op aarde neerdaalde om de mensheid te verlossen.  De ongelovige zich bovendien ook kan vinden in de idee dat de bijbel een belangrijk boek is dat heel veel te leren en te denken geeft, of de idee dat het leven van Jezus een belangrijke inspiratiebron kan zijn voor het eigen leven, of de idee dat mensen voortleven na de dood in de gedachten van de nabestaanden. Als het christelijk geloof niets meer inhoudt dan dergelijke vrij onbetwiste stellingen, dan kan ook een atheïst zich een christen noemen. Alleen zal de atheïst er graag op wijzen dat christelijk geloven veel meer inhoudt dan deze zeer plausibele stellingen. Zo moet men geloven in het bestaan van een transcendente God, wiens zoon Jezus op aarde een heilsboodschap is gekomen brengen. Maar als de (post)moderne apologeet ze niet aanvaardt, kan de zogenaamde gelovige zich net zo goed een atheïst noemen als dat de atheïst zich een christelijk gelovige kan noemen.35z5vg

Ik geloof daadwerkelijk dat Jezus de zoon van God is, stierf en weer opstond, en dat voor mijn zonden. Maar daar heb ik altijd ‘ja’ op gezegd. Het gaat erom dat ik besef dat dit de essentie van mijn leven is. Hoe dat precies werkt, daar ben ik benieuwd naar, maar vind ik voorlopig nog lastig. De pastorale medewerker zou zeggen dat ik me moet overgeven. Dit aardse moet loslaten. Dat ik niet eerst iets hoef te bereiken om naar God te gaan, maar dat ik altijd eerst naar God moet gaan. Met die termen kan ik weinig. Het boek levert een spannende term als oplossing: ‘Religieus Fictionalisme’.

Kan een moreel fictionalist niet beter meteen een religieus fictionalist worden en handelen, leven en denken alsof er een God bestaat, met alle bijbehorende voordelen? Dit is een ernstige vraag, want de tegenwerping impliceert dat een fictionalistisch standpunt ten aanzien van bijvoorbeeld de christelijke God de discussie die centraal staat in deze tekst overbodig maakt. We zouden de hier behandelde problematiek kunnen vermijden. Er zijn inderdaad (post)moderne gelovigen die in de richting van het fictionalisme gaan: ook al kunnen we rationeel niet meer het bestaan van God beargumenteren, toch kunnen we maar beter in God blijven geloven, en alle voordelen die dat biedt erbij nemen. Dit doet denken aan de afweging die Blaise Pascal ooit heeft gemaakt. Het gaat dus eerder om een praktische keuze dan wel om een keuze op basis van sluitende argumenten. Het gaat om een vorm van rational choice in een context van onzekerheid.

Precies. Ik heb geen Godsbewijzen, maar wel redenen genoeg, en zal dit geen fictionalisme noemen. Het lijkt dan dat geloven bijzonder veel kan opleveren en slechts een klein risico inhoudt. Het mogelijke voordeel van te geloven is oneindig veel groter dan de winst die men eventueel kan halen uit het niet geloven. Niet geloven kan immers slechts weinig opleveren en houdt bovendien een groot risico in. Dus, ook al weten we niet zeker of er een God bestaat, het is rationeel het meest te verantwoorden dat we levens volgens het geloof.

James herleidt het onderzoek naar de waarheid van het bestaan van God tot de vraag ‘Wat zouden de praktische gevolgen zijn als we zouden geloven dat alles uit de materie voorkomt, of als we zouden geloven dat God bestaat en dat de wereld het resultaat is van goddelijke voorzienigheid.’ In het eerste geval is de wereld koud en zinloos, in het tweede geval is de wereld betekenisvol, warm en menslievend. We moeten daarom voor de tweede hypothese kiezen. In tegenstelling tot Pascal die vooral de nadruk legt op het verwachte nut in de eeuwige toekomst, benadrukt James dat het ook voor het huidige leven al positieve effecten heeft het bestaan van God voor waar aan te nemen.

Dit vind ik enge en soms vreemde redeneringen (wat betekenen dergelijke overwegingen voor de God van de liefde?). Ik besef dat ik sowieso in een God wil geloven en dat dit besef, om ook met Kierkegaard te spreken, juist heel veel risico’s met zich meebrengt.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s