Vooruit dan maar: ‘De Zin van het Leven.’

We kunnen proberen te vergeten. Mensen kunnen opgaan in wat Pascal de verstrooiing van het vermaak heeft genoemd en doen alsof ze geen verantwoordelijkheid hebben. In de woorden van Sartre: mensen trekken zich terug in een vals bewustzijn en verloochenen hun authentieke vrijheid en verantwoordelijkheid.

De moraal die zich in de christelijke traditie voordoet, biedt de mogelijkheid om die schuld en morele verantwoordelijkheid te dragen, zonder eronder te bezwijken. Mensen moeten niet meer doen dan ‘hun best’, God heeft erop gerekend dat mensen beperkt zijn. Mensen mogen tekort schieten in de ogen van God, omdat het een God is van mensen die zich ook barmhartig opstelt ten aanzien van die mensen. God beloont en veroordeelt mensen op basis van hun morele handelingen, maar God is tegelijkertijd ook barmhartig. Volgens Burggraeve zou een oordelende God, die niet barmhartig is, onmenselijk zijn. ‘De ethiek, die op zichzelf noodzakelijkerwijze hard en veeleisend, zelfs over-eisend is, heeft de genade nodig.’ Op intermenselijk vlak vertaalt die barmhartigheid zich in de vorm van vergeving.zinvanhetleven

Ik geloof wel in genade en barmhartigheid, maar ik voel ook steeds meer verantwoordelijkheid. Als al mijn zoeken tevergeefs  zijn, omdat het toch wel goed zit, ondanks alles, dan wordt het voor mij onmenselijk. Het zoeken is het menselijke.

Dit betekent dat we ons moeten neerleggen bij ‘een geschiedenis zonder ethisch happy end’. Er zal steeds werk aan de winkel blijven, maar dat maakt moraal niet even zinloos als sisyphusarbeid. Het is aan de mens om te leren leven in een ethische ongewisheid en te handelen zonder moedeloos, cyinsch of verbitterd te worden, ook al is de goede afloop niet gegarandeerd. We handelen niet moreel omdat we worden geroepen door een morele utopie die zich ergens achter de horizon schuilhoudt, maar omdat we ons aangesproken weten door onrechtvaardigheid en menselijk lijden. Niet het ‘gelaat van de utopie’, maar het ‘gelaat van de ander’, niet het feit dat het ooit wel goed komt, maar het feit dat het hier en nu slecht gaat. Sommigen, zoals Blaise Pascal en tal van existentialisten, stellen dat in het licht van de sterfelijkheid en het onverschillig universum alles, inclusief de moraal, zinloos en absurd wordt. Maar dit is niet de manier waarop het merendeel van de mensen hun (moreel) leven ervaren. De meeste mensen betreuren dat ze ooit zullen moeten sterven, het boezemt hen angst in en geeft een opstandig gevoel, maar dit hoeft niet noodzakelijk te betekenen dat in het aangezicht van de dood het hele leven compleet zinloos wordt.

We moeten de dood niet romantiseren, of er een heroïsche houding tegenover aannemen; why not simply face it and get on with the living of our lives? Wie een wetenschappelijk en geseculariseerd wereldbeeld aanvaardt, moet inderdaad toegeven dat het leven ‘op zich’ en de mens ‘op zich’ geen doel hebben. De vraag waarom er mensen zijn en wat de betekenis is van het bestaan van mensen kan inderdaad niet op dezelfde manier worden beantwoord als de vraag waarom er brandweerlieden en leraars zijn. De metafysisch teleologische manier van denken is niet de enige manier om het menselijk leven zin te geven. Het is niet omdat het leven zelf doelloos is dat er geen doelen zouden kunnen zijn in het leven en dat het leven niet op een boeiende en bevredigende manier geleefd kan worden. Mensen zijn nergens speciaal voor gemaakt of geschapen zoals bijvoorbeeld gebruiksvoorwerpen en sociale rollen dat wel zijn. Het mens-zijn op zich heeft geen doel, wat niet belet dat mensen zich op een zinvolle manier doelen kunnen vooropstellen en zich hiervoor engageren. Wat voor de zin van het leven in het algemeen geldt, geldt ook voor de moraal. Het is niet omdat de moraal, of het moraal leven, op zich geen betekenis hebben, dat ze niet betekenisvol kunnen zijn in het leven van mensen.

Enkel in het licht van de eeuwigheid en vanuit het perspectief van het onverschillig universum is elke morele daad zinloos, niet in onze beleefde werkelijkheid. De zin van de moraal ligt in het feit dat ze iets bijbrengt voor de ander in nood, dat ze de toestand van mensen verbetert en dat ze ijvert voor rechtvaardigheid. Dat dit beloond wordt met een eeuwig en gelukkig leven zou mooi meegenomen zijn, maar indien dit niet het geval is, vervalt de zin van de moraal niet.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s