Over de dood van God en de nog levende Moraal.

Het christelijk geloof fungeert enkel nog als een ‘context van de ethiek’ en de evangelische inspiratie kan de moraal niet veranderen, enkel ‘verdiepen’. Er bestaan dus geen aparte christelijke waarden, er bestaan alleen menselijke waarden waarmee men als gelovige aan de slag moet. ‘’Omdat er geen specifiek-christelijke moraal bestaat – het evangelie brengt enkel een nieuw ‘motief’ aan – zal de christen de bestaande ethiek moeten ‘dopen’.’’

Als de morele inhoud van de godsdienst enkel ‘wereldverbetering’ is, verspeelt ze haar relevantie, want dan heeft ze de wereld niets meer te zeggen en kan ze alleen maar herhalen wat de wereld heeft ontdekt. ‘Alleen een godsdienst met een eigen gezicht, die aan de wereldlijke zorg voor de medemens een eigen naam kan geven, heeft in een geseculariseerde wereld nog iets te zeggen. Om het bijzonder verplichtend karakter van de moraal te behouden is de idee van God als wetgever of wethouder vrij essentieel. Het is in dat opzicht opvallend dat theologen nagenoeg volledig afwezig zijn in het meta-ethische debat en dat de christelijk geïnspireerde inbreng op dit vlak zeer beperkt is 3ebd728de6fa78aa8bc932e9abece9c0R29kIGlzIGRvb2QuanBn.jpg_500x500geweest de laatste jaren.

Eigenlijk denken de meeste mensen – ook al kennen ze niets van filosofie, laat staan iets over Kant – over moraal zoals Kant erover dacht. En Kant heeft de moraal wel in een seculier en autonoom kleedje gestoken, maar de structuur van wat morele normativiteit is, heeft hij uit het christelijke theïstische denken overgenomen.

Het is de joods-christelijke intuïtie die nog steeds doorwerkt in de moderne moraalfilosofie. Moraal moet per definitie de wereldlijke afspraken overstijgen en staat boven de intermenselijke conventies die slechts relatief zijn. Moraal daarentegen geldt absoluut. Met de moderniteit, met name bij Kant, is die categorische morele verplichting het onderwerp bij uitstek geworden van de moraalfilosofie. Het probleem van de moderniteit echter is dat ze op zoek moest naar een nieuwe autoriteit als bron van categorische normativiteit nadat men God uit de moraalfilosofie gebannen had.

Of het theïsme waar is of niet maakt veel uit voor de moraalfilosofie. Vreemd genoeg is over deze stelling nog maar weinig denkwerk ten gronde verricht. Er bestaat nog steeds geen duidelijkheid over wat het wegvallen van God en de opkomst van het nieuwe wereldbeeld concreet betekenen voor de inhoud van en ons denken over moraal. Zowel vrijzinnige moraalfilosofen als moderne moraaltheologen hebben zich elk om verschillende redenen ingeschreven in het verlichtingsproject dat aanstuurt op secularisering en zijn op zoek gegaan naar ‘een moraal zonder God’. Theologen denken probleemloos een ‘autonome moraal’ te kunnen verdedigen en vrijzinnigen denken probleemloos de structuur en de inhoud van een theïstische moraal te kunnen overplaatsen in een seculier wereldbeeld. Vrijzinnigen en moderne moraaltheologen zijn als het ware in hetzelfde bedje ziek, want ze zetten al te onbezonnen in op het onproblematisch bestaan van een autonome moraal.

In de lijn van Nietzsche vragen we ons daarom af of een moraal die ingebed was in religieuze opvattingen over de manier waarop de wereld samenhangt, wel kan gedacht worden in een wereld opgevat als een groot kosmisch proces zonder doel, een proces dat vanuit menselijk oogpunt compleet absurd is. Voor gelovigen is het onmogelijk de moraal volledig los te koppelen van God maar men wil dit onder druk van de secularisatie niet erkennen. Voor gelovigen is handelen ‘alsof er geen God bestaat’ een contradictie. Seculiere filosofen van hun kant moeten erkennen dat het wegvallen van God weldegelijk ernstige morele consequenties heeft…

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s