Kan de moraal zonder God, of zelfs beter?

‘Uw vijanden beminnen, onvoorwaardelijk vergeven, uw andere wang aanbieden: het zijn geen ethische geboden, maar ‘daden van liefde’ die de ethiek te boven gaan en de ethisch wet overschrijden. Volgens Kierkegaard kunnen dergelijke radicale eisen niet in het menselijk verstand noch in het mensenhart spontaan opkomen. De tussenkomst van God is hier noodzakelijk.’

God is noodzakelijk voor onze juiste ethiek. In hoeverre benadrukken we zijn noodzaak 3221931415heden ten dage?

‘Het evangelie moet volgens Ricoeur (2000) niet gelezen worden als een ‘gesloten wet’, maar moet eerder insisteren op een geïnspireerde zoektocht naar een beter menselijk samenleven.’

De vraag is: hoe hardcore wil ik gaan? Vind ik het oké als mijn christelijke moraal samenvalt met de seculiere, met de troost dat het seculiere wordt erkend als christelijk ‘geïnspireerd?’

‘Het is pas in de loop van de twintigste eeuw dat God steeds meer uit de samenleving is verdwenen. Hoewel de zoektocht naar een seculiere moraal al sinds de moderniteit en de Verlichting op de agenda staat, is ook het seculier denken over moraal nog pril.’

Bevrijdingstheologen sinds de jaren zestig hebben precies geprobeerd om het religieuze te herdenken en opnieuw op te bouwen vanuit de mentaliteit van de seculier geworden wereld. Zij zijn elk op hun manier als het ware op zoek geweest naar wat Bonhoeffer vanuit zijn gevangenschap (1943-45) heeft omschreven als een ‘religie-loos christendom’. De nadruk kwam hierbij vooral te liggen op de praxis: ‘zwijgen over God en handelen (in zijn naam)’. Geloofsmoraal die enkel gebaseerd is op de gehoorzaamheid aan God wordt fundamentalistisch’ en ‘naïef fideistisch’ genoemd. Dergelijke geloofsmoraal is gedoemd een Sondermoral te zijn die enkel geldig is voor gelovigen. Het gevolg is een ‘marginalisering van de christelijke ethiek’, ‘uitsluiting van christelijke standpunten uit het maatschappelijk debat over ethische kwesties’ en ‘de ghettoisering van het christenzijn’. Redenen die enkel geldig zijn binnen één specifieke levensbeschouwing worden op het publieke, politieke en juridische forum niet langer ernstig genomen.

Wanneer ik een exclusief christelijk moraal wil leven, onderscheidend van het seculiere, word ik inderdaad minder snel serieus genomen. Maar vanaf de kansel horen we dat we ons moeten onderscheiden als christenen, opdat mensen ons zien stralen.

‘Gelovigen moeten hun standpunten ook kunnen beargumenteren in termen die voor iedereen begrijpelijk en aanvaardbaar zijn. Dit is het principe van de zelfbeperking en de publieke rede. Dit is niet alleen een eis van vrijzinnige humanisten, ook heel wat theologen hebben deze ‘eis van rationele mededeelbaarheid’ onderschreven. Tenslotte werd het voor gelovigen in een seculiere samenleving steeds moeilijker om vol te houden dat niet- of andersgelovigen moreel minderwaardig zijn. De werkelijkheid wees uit dat mensen die ‘dwalen’ op vlak van het geloof, niet noodzakelijk ‘dwalen’ inzake hun morele leven. In hun dagdagelijkse leven en hun moreel handelen verschillen gelovigen immers in weinig of niets van zij die helemaal niet geloven.’

De motivatie is anders. En wat betreft mijn motivatie; de dingen die ik ‘goed’ wil doen, komen volgens mij niet direct voort uit religieus besef. Hierover de volgende keer meer.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s