Sartre, Dostojewski, Camus, Heidegger… Maar ook Ouweneel.

‘Sartre gaat uit van wat Dostojevski schrijft: ‘Als God niet bestond zou alles geoorloofd zijn’. De existentialist beseft op expliciete wijze dat het voor de moraal bijzonder ‘hinderlijk’ is dat God niet meer bestaat. De mens, van God verlaten, heeft niets meer – noch in zichzelf, noch buiten zichzelf – om zich moreel aan vast te klampen.’

Men had, zoals Albert Camus het heeft uitgedrukt, een filosofie nodig die ‘de negatieve gedachte met de mogelijkheid van positief handelen kan verenigen’. Deze filosofie nu werd geschapen door Jean Paul Sartre. Sartre kan (zoals we al weten) in veel opzichten als de leerling van Heidegger worden beschouwd. Hij kent hem nauwkeurig. Toch wijkt hij ook in belangrijke mate van hem af. Zo is existentie voor Sartre niet meer dan het bestaan van de concrete enkeling. Existentie is puur zijn, naakt zijn, op zichzelf. Wanneer wij nu de mens nemen moeten wij voor ogen houden dat Sartre met Jaspers en ook met Heidegger één punt gemeen heeft: in tegenstelling tot de wijsgerige traditie sinds Plato beschouwt hij de mens niet als een wezen waarvan de zijns-mogelijkheden van tevoren vastgelegd zijn. Hij is tot de vrijheid veroordeeld. Hier ligt de overgang naar de tweede taak welke Sartre’s filosofie – volgens de eis van Albert Camus – moest vervullen: ‘positief handelen’ mogelijk maken.god2jpg-7ea57ea5-d0b0a

Een tijd geleden volgde ik een oriëntatietraject aan de Evangelische Hogeschool. Hier doceerde prof. dr. Willem J. Ouweneel, gepromoveerd in de biologie, de wijsbegeerte en de theologie, en tijdens dit onderzoek bedacht ik me dat één van z’n boeken, Godsverlichting, de evocatie van de verduisterde God, het moraal en de secularisatie behandelt. Bij deze:

‘We moeten onszelf er diep bewust van maken hoezeer wijzelf  geseculariseerd zijn. Ook bijbelgetrouwe christenen zijn in veel opzichten geseculariseerde christenen. Ten tweede is de gemiddelde geseculariseerde persoon vervallen tot een geestelijk nihilisme. Dat wil zeggen dat hij alle geloof verloren heeft, zelfs het geloof in de mensheid en in de macht van de menselijke rede. We spreken daarom van de mislukking of de ondergang van de Verlichting. God is dood en de mens is inmiddels niet minder dood. De mens heeft niet alleen God verloren, hij heeft ook zichzelf verloren en voelt zich neergeworpen in een zinloze, uitzichtloze wereld.’

‘Secularisatie is niet dat God wordt afgezworen, maar dat hij niet meer relevant is. Dit is wat ik ook bij Nietzsche meen op te merken: Wij hebben Hem overbodig gemaakt. Dit was, naar ik meen, wat Heidegger bedoelde toen hij het had over de ‘afwezigheid van de god’.’

‘God is verplaatst naar de rand van de samenleving en vele christenen zijn geseculariseerd; hun christenleven gaat prima omdat ze geen last meer hebben van de wezenlijke vragen; die komen door de secularisatie niet meer bij hen op. Mogen we nog hopen op een moment dat de moderne mens tot zichzelf komt, net als de verloren zoon, en zal inzien dat bij zijn Vader de overvloed aanwezig is die hij in het ‘verre land’ pijnlijk mist?’

Volgens de Bijbel moet je altijd eerst het Koninkrijk van God zoeken, de rest zal je gegeven worden. Dus ook mijn menswording. Ouweneel zegt in dit boek nog veel meer zinnige dingen, maar ik laat het hier nu even bij. Het boek is zo evangelisch gekleurd dat hij in deze fase van het onderzoek nog niet inzetbaar is. Het evangelie mag ooit volledig zegevieren, maar voor nu neem ik een voorzichtige aanloop en negeer ik de aanbevolen volgorde; ik zoek eerst al het andere, voordat ik het koninkrijk zoek, alsof dat toch wel houdbaar blijft…

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s