Het mislukte huwelijk filosofie/theologie

‘Thomas van Aquino (1225-1274) erkent dat de filosofie met een eigen methode werkt die tot geldige kennis leidt. Filosofie en theologie kunnen elkaar echter niet tegenspreken. Beide vormen van weten hebben we immers van God gekregen en God kan ‘niet de bewerker van onwaarheid zijn’. Als er zich toch een conflict voordoet dan is dat het gevolg van ‘het misbruik van de filosofie’. Thomas is aldus veel optimistischer dan bijvoorbeeld Augustinus was, wat betreft de mogelijkheid van de mens om via natuurlijke weg de moraal op het spoor te komen. Volgens Augustinus en vele volgelingen van hem (Luther, Barth) zijn de mensen zodanig getekend door de erfzonde dat ze niet meer op eigen houtje tot moraal kunnen komen. De hulp van de goddelijke openbaring en genade zijn in deze pessimistische visie veel noodzakelijker dan in de traditie van Aquino die de weg vrijmaakt voor het rationalisme van bijvoorbeeld Kant. Precies door te handelen volgens de eigen inzichten en het eigen geweten gehoorzamen mensen de wil van God. We weten dat God het goede wil en door te handelen met het oog op het goede gehoorzamen we Gods wil. Maar omdat we niet weten wat God precies wil zijn we op onze menselijke inzicht en geweten aangewezen om op die manier aan Gods wil te voldoen.’

Wellicht is het eerder ‘de wil’ die door de erfzonde verpest is. Dat we soms of vaak te 266px-St-thomas-aquinaszwak zijn om uit te voeren waarvan we weten dat goed is. Mijn taak is dus om ervoor te zorgen dat mijn filosofie en mijn theologie elkaar niet tegenspreken. Hoe ik het vervolgens in praktijk kan brengen, is voor een later stadium.

‘De synthese tussen theologie en filosofie waar Thomas voor stond, heeft na hem niet lang standgehouden. Volgens het averroisme na hem is er geen morele wereldorde, geen straf en beloning, geen hemel of hel. Elke poging om de rede met het geloof te verzoenen sneden ze de pas af. Filosofie is eigenstandig en heeft geen behoefte aan theologie en biedt de mens het hoogste goed wat hij in zijn leven kan bereiken. Door het averroisme kregen veel theologen een fobie voor al wat aristotelisch en ‘rationeel’ genoemd kon worden. Het vertrouwen in de natuurlijke rede zoals dat bij Thomas is terug te vinden, was onherstelbaar geschonden. De theologie had aan nestbevuiling gedaan door samen met de filosofie in zee te gaan. Gilson (1932) schrijft hierover dat na kortstondige wittebroodsweken de filosofie en de theologie zich lijken te realiseren dat hun huwelijk een vergissing was. En in afwachting van de scheiding, die nakend en onafwendbaar was geworden, verdelen ze alvast de bezittingen. Elk krijgt een eigen domein toegewezen, zijn eigen veld met eigen problemen en waarschuwt de ander zich daar niet mee te bemoeien.’

Jammer van die scheiding, maar begrijpelijk. Ik hoop dat we in de toekomst weer een beetje kunnen praten.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s