Jean Paul Sartre

Ik droomde de volgende situatie. Ik zat bij mijn vrienden in een onbekende flat die uitkeek op een grote stad, waar vuurwerk te zien was. In de flat stond een televisie die een zogenaamd belangrijke wedstrijd vertoonde, maar we hadden het geluid uitgeschakeld en er was indiaanse panfluitmuziek te horen. Iedereen praatte toevallig over het boek dat ik las, en die iedereen natuurlijk al gelezen had, en ik vermaakte me kostelijk. Tot een vriend begon te lachen om de absurditeit van de droom die ik droomde, en vlak voor het geluid van de voetbalwedstrijd en het vuurwerk weer aansloeg besloot ik wakker te worden. En toch was ik laatst op een verschrikkelijk feest met vuurwerkmuziek waar ik een uur met een Nietzscheaan heb gekletst. En gister, na de voetbal, in de kantine, heb ik de rest van de avond met een Heidegger-fan gesproken. En een dominee. En dat is uiteindelijk toch de enige mogelijkheid; het gesprek. Ik hoop dat mijn poging, deze blog, een gesprek kan vormen of aanleiding tot iets dergelijks kan zijn. Bij deze de volgende in de lijst: Sartre.

Jean Paul Sartre wil leerling van Heidegger zijn.  Ook in zijn centrum staat de typisch-existentialistische leer van de zelfwording, de eigenmachtige zelfcreatie. De mens is nooit, maar hij wordt. Als hij zou zijn, dan was hij er niet meer, want dan is hij de dode mens, die geen mens meer is, doch een stukje materie. Vandaar Sartre’s adagium: ,,l‘existence précede l’essence’’, de existentie gaat aan de essentie vooraf. Want een mens, die iets wezenlijks zou geworden zijn, die verstard zou zijn tot een statische ‘essentie’ en waarvan we een definitie zouden kunnen geven, die zou geen zelfscheppende existentie en dus geen mens meer zijn. Met dit existeren van de mens, waardoor hij zonder ophouden bezig is zichzelf te worden, hangt samen, dat hij voortdurend zichzelf moet transcenderen. hij kan nooit een ogenblik bij zichzelf blijven. Stilstand is in de menselijke dynamiek onmogelijk. Hij moet zichzelf geregeld overschrijden, van zichzelf afscheid nemen, zichzelf in de steek laten, aan zichzelf ontkomen. Van de mens geldt deze paradox: hij is, die hij nog niet is. Zou hij dit transcenderen verzaken, dan houdt hij op mens te zijn, omdat hij dan verraad pleegt aan z’n vrijheid, die maar niet iets van hem is, doch die hijzelf is.sartre

De mens kan in zelfverraad z’n vrijheid wel verzaken, maar dan blijft het toch een vrije daad om onvrij te willen zijn. Daarom, zegt Sartre, is de mens gedoemd om vrij te zijn. Deze vrijheidsidee wordt uitgewerkt tot een absurd individualisme, waarbij de mens de slaaf van z’n vrijheid is. Immers deze vrijheid verhindert alle menselijke gemeenschap en samenleving. Nooit mag de vrije mens zich aan de medemens of aan de gemeenschap ter beschikking stellen.

Het menselijk streven, dat de zin van z’n leven uitmaakt, is tot mislukking gedoemd. Daarom is het laatste woord, dat over de mens gezegd kan worden, dat hij een ‘nutteloze hartstocht’ is. De mens is niet alleen existentiële zelfprojectie, maar ook zelfbewustzijn; hij weet van zichzelf, dat hij existentie is. En in de eenheid van die twee is bij loutere subjectiviteit, nooit objectiveerbaar, ook niet voor het wetenschappelijk denken. De mens gaat naar z’n wezen alle redelijkheid te boven. Hij is irrationeel. Hij kan alleen aan zichzelf geopenbaard worden in de angst-ervaring én in de walging, die de mens overvalt, wanneer hij bezig is z’n vrijheid te verzaken en op te gaan in het zijn. In die walging ontdekt de mens, dat het zijn, de wereld en de dingen hem volkomen vreemd zijn; dat hij het zijn niet kan negeren, maar dat hijzelf er het tegendeel van is; dat het zijn chaotisch en zinloos is, een brute macht, die hem met weerzin vervult en die hem prikkelt tot z’n vrijheidsroeping om dit zijnde te overwinnen, om het zinvolheid te verlenen en het zo in eigen zelf-zijn in te lijven.

Go Sartre! Lang leve de tot vrijheid gedoemde mens. Dit vraagt om iets meer illustratie… Hebben jullie ‘Walging’ wel eens gelezen?

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s