Kierkegaards taak tegenover Kerk en Filosofie

Kierkegaard was zich al vroeg bewust van de lafheid waarmee mensen geneigd zijn zich aan de mening van de meerderheid te onderwerpen, en van het gebrek aan respect voor de integriteit van het individu, dat daar weer het gevolg van is. Hij raakte ervan overtuigd dat de huidige ‘literaire, sociale en politieke omstandigheden’ de diensten van een ‘extraordinarius’ nodig hadden, die bereid was hardop te spreken in naam van de waarheid. De waarheid waar het hier om ging was die van het christendom, en hij achtte zichzelf vanwege zijn intellectuele gaven en geestelijke vermogens uitermate geschikt voor deze taak.marstrand-kierkegaard

Hoe wilde Kierkegaard dit gaan doen?

Aangezien hij ervan overtuigd was dat de samenleving van zijn tijd over geheel genomen vol was van gemakzucht, schijnheiligheid en zelfbedrog, en dat dit met name duidelijk was op het gebied van het religieuze denken en de religieuze gebruiken, stelde hij zich ten doel om de mensen met een schok zich bewust te laten worden van hun situatie. Met Het begrip angst en Oefening in het christendom (1850) schetste hij een scherp contrast tussen de levensopvatting die het christelijk geloof werkelijk van een gelovige vroeg en het luchtige of wereldlijke surrogaat dat wijdverspreid was in naam van datzelfde geloof. Vervolgens breidde hij zijn aanval uit tot alles waar het officiële christendom- de ‘christenheid’- voor stond en nam hij de onderliggende motiveringen van de voorstanders en vertegenwoordigers van dat christendom cynisch onder vuur. De centrale gedachte is dat de kerk in wezen een wereldse instelling was geworden. Ze was dikke vrienden met de staat en werd bestuurd door een bureaucratie die het bevorderen van de materiele belangen van haar leden als voornaamste zorg beschouwde. Dit alles had plaats achter een scherm van een hypocriete omhaal van woorden die de werkelijke bedoeling van hun activiteiten verborg. Daarbij moesten de gebruikte termen precies omgekeerd worden uitgelegd om hun werkelijke betekenis te ontdekken.

Lezers die zijn werk benaderen, waarvan ik er binnenkort één zal zijn, moeten moeten niet verwachten dat ze geconfronteerd worden met helder beargumenteerde gedachtegangen, voortkomend uit zorgvuldig geformuleerde uitgangspunten en uitlopend op vaste conclusies. In dat opzicht staat Kierkegaards in scherp contrast met de strenge voorschriften die systematische theoretici volgen en de informelere vormen van betoog die geliefd zijn bij empirisch ingestelde schrijvers. Evenmin houdt hij zich bezig met de onderwerpen die in het brandpunt liggen van de wijsgerige aandacht in de zeventiend en achttiende eeuw. Kwesties die de fundamentele structuur van het universum betreffen, of de aard en de omvang van onze kennis van de werkelijkheid, behoren niet tot de onderwerpen die hij in de eerste plaats wil behandelen. Hij heeft een diepe afkeer van ‘speculatieve’ denkers. Iemand die afgescheiden van de omstandigheden van het alledaagse leven, die op koele wijze het bestaan overpeinst vanuit een bevoorrechte positie, roept al gauw achterdocht en zelfs antipathie bij hem op. In het licht hiervan is het wellicht niet verbazend dat sommige critici Kierkegaard afschilderen als een extreme vertegenwoordiger van de romantische opstand tegen de idealen van de Europese Verlichting. Anderen beschouwen hem meer als antifilosoof dan als filosoof, iemand die niet alleen geen sympathie heeft voor de doelstellingen van onpartijdig onderzoek, maar die ook op actieve wijze uit is op het ondermijnen van de vooronderstellingen van hen die dit nastreven.

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s