Kierkegaard (en ik)

Net als Marx en Nietzsche betrad Kierkegaard het toneel van de negentiende eeuw als een van de grote beeldenstormers en rebellen. Zijn werk en zijn persoonlijke bestaan waren onafscheidelijk verweven. De verbindingen ertussen worden voortdurend en getrouw weergegeven in de nauwkeurige dagboeken die hij bijhield vanaf zijn eenentwintigste levensjaar.student

We lezen over de jonge Kierkegaard met een strenge vader, een donkere achtergrond, een religieuze schuld, enz. Krankzinnig vond ie ’t zelf. Toch was hij gefascineerd door de levendigheid en de verbeeldingskracht van z’n vader. Hij schijnt geïmponeerd te zijn geweest door dienst intelligentie, en hij bleef altijd verbonden met de gedachtenis aan hem door een diepgaande emotionele verwantschap die gepaard ging met een vreemde mengeling van liefde en vrees.

Door Kierkegaards lichamelijke verschijning deed hij niet mee met de spelletjes van anderen en was hij eerder een speelbal voor de pestkoppen. Maar in andere opzichten kon hij zich zeer goed verdedigen. Hij was zich al vroeg bewust van zijn superieure intelligentie, waarvan hij later ook toegaf dat die hem voorzag van een effectief wapen om zichzelf te beschermen tegen diegenen die hem bedreigde. Hij had een scherpe tong waarmee hij verwondde en een feilloos waarnemingsvermogen voor de kwetsbare punten van anderen, en volgens iedereen was hij een bedreven en uitdagende plaaggeest die in staat was zijn klasgenoten aan het huilen te krijgen. Als gevolg daarvan schiep hij afstand tussen zichzelf en de jongeren om hem heen. Hij was een eenzame en introverte figuur die eerder vrees inboezemde dan genegenheid. Het beeld dat zijn tijdgenoten op school van hem schilderen is niet heel erg aantrekkelijk. Toch duidt dat beeld ook op een zekere onafhankelijkheid van geest en talent voor ironie en humor, die tot de meest in het oog lopende karaktertrekken van hem als volwassene behoren.

Over zijn studie in de theologie zegt hij dat het een bezigheid was die hem niet interesseerde. Hij prefereerde een vrijere studie. Hoezeer het er ook op lijkt dat hij zich wel vermaakte in zijn langdurige carrière als student, toch blijkt uit wat hij schreef in zijn dagboeken in deze periode dat hij diepgaand onvoldaan was over de leegheid van zijn bestaan en over zijn onvermogen om een centrum of brandpunt voor zijn leven te vinden. Aan de ene kant klaagt hij over de doelloosheid van het zoeken van pleziertjes, met onveranderlijk in hun kielzog gevoelens van verveling en onbehagen. Aan de andere kant toont hij ongeduld over het studeren voor zover dit wordt beschouwd als een puur onbewogen streven naar kennis en begrip – ‘Wat voor goed zou het me doen als de waarheid voor me stond, koud en naakt, en er niet om gaf of ze door mij werd herkend of niet?’ (IA, 75) In tegenstelling daartoe spreekt hij over de noodzaak om een ‘idee’ te ontdekken, een ‘levensvisie’ waarmee hij zich zonder reserve kan identificeren. Hij werpt een jaloerse blik op de ‘grote mannen’ die zich met hun hele hart toewijden aan de verwerkelijking van die zaken doe voor hen van het grootste belang zijn.

Wijsbegeerte en literatuur namen de plaats in van de theologie die hij veronachtzaamde, en ze verleenden hem een rijk terrein om zijn kritische en fantasierijke krachten te trainen. In deze bezigheden voelde hij zich meer waarnemer dan handelend persoon, omdat hij steeds maar weer de ervaringen en gedachten van anderen naleefde en ondertussen niets voor eigen rekening volbracht. Ook lezen we over de dood van z’n vader en z’n verbreking van een verloving. En hoe hij alles opzij zette om ervoor te zorgen dat z’n leven om het schrijven draaide.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s