Kierkegaard. Mag je als christen een held zijn?

Indien u niet aan de officiële godsdienstoefening deelneemt, zoals die nu is, hebt u daardoor een grote schuld minder op u. U neemt er niet meer aan deel om God niet voor de gek te houden, doordat men voor nieuwtestamentisch christendom iets uitgeeft wat het bepaald niet is.’ Daarbij waagt hij geenszins te beweren dat hij voor het christendom strijdt, dat hijzelf een christen is. Het christendom staat in zijn ogen zo hoog, dat hij het niet waagt zich een getuige voor waarheid ervan of zelfs een martelaar ervoor te noemen. ‘Veronderstel; ik zou een offer worden, dan werd ik toch niet een offer voor het christendom, maar alleen voor ’t nastreven van de eerlijkheid… Ik mag mij geen christen noemen, maar eerlijkheid  wil ik en daarvoor heb ik veel over.’ In deze overtuiging – hij, de eeuwig tobbende twijfelaar was verzekerd althans in deze strijd Gods wil te doen – is hij gestorven, zonder herroeping en zonder op zijn sterfbed de troost van de kerk te aanvaarden. De artsen konden geen ziekte constateren.

Ik zou ook liever willen strijden voor een moraal. Die misschien toevallig christelijk is. Maar dit lijkt geen zuivere koek. Alsof ik de kern van het evangelie wil vermijden. Alsof ik mijn trots moet inleveren, wil ik mijn werk in dienst van het evangelie stellen, wat misschien ook moet. Ik zou niet jong willen sterven zonder de troost van de kerk. Ik wil troost van de kerk nodig hebben, want nu lijkt het me compleet overbodig. Ik vind mijn troost elders. In verf, boeken en een paar vrienden. Wat zegt de kerk hierop? ‘Ga voor de mensen zorgen die nu troost nodig hebben zodat er op momenten zijn wanneer jij troost nodig hebt, andere mensen voor jou zullen zorgen!’

Dat ik onafhankelijk wil zijn, een op de grens bewegende held, staat in de weg van het christenzijn. Moeilijk, moeilijk! Deze woorden moet ik allemaal snel schrijven zonder terug te kijken, wil ik tot mijn persoonlijke doelen komen. Er mag geen tijd zijn voor het kritische oog van vrienden, familie en docenten. Dat het provocerend, pretentieus of profaan zal zijn, moet ik even laten voor wat het is. In mijn films hak ik mezelf eruit, zodat niet ik maar enkel de anderen spreken. Dat is veiliger. In dit project probeer ik de bijl niet in mezelf te zetten, maar juist de filosofen kort en krachtig op te delen om daar zelf een gesprek mee aan te gaan.

Zoals Kierkegaard zich bij zijn leven achter maskers verborg en de mensen als ‘t ware zich van het lijf hield, om het misverstand verre te houden als zou hij meningen, een leer, een troost te geven hebben, evenzo probeerde hij misverstand en misbruik van de kant van het nageslacht te voorkomen. Onder het opschrift ‘weemoed’ leest men in de Dagboeken: ‘Ergens in een psalm wordt over de rijkaard gezegd, dat hij met grote moeite een schat verzamelt en ‘niet weet wie hem erven zal.’  Zo zal ik, in intellectueel opzicht, een niet gering kapitaal achterlaten. Ach, en ik weet ook wie het erven zal: hij aan wie ik een enorme hekel heb, hij die tot nu toe alles heeft geërfd en die ook in de toekomst alles zal erven: de docent, de professor. En in een naschrift voegt Kierkegaard hier aan toe: ‘En zelfs wanneer de professor dit te lezen zou krijgen, dan zou dit hem nog niet tot bezinning brengen, dan zou dit niet bewerken dat zijn geweten gaat knagen, nee: ook dit zal gedoceerd worden…’

Hij is niet bang dat het nergens terecht komt, hij is er bang voor dat het bij de verkeerde terecht komt. Ik probeer mijn werk als een dagboek te zien, open voor iedereen, maar geschreven voor mezelf.

Men zou denken dat Kierkegaards dodelijke onverbiddelijkheid van zijn denken en schrijven voldoende was om niet enkel een kortstondige sensatie in Kopenhagen op te roepen, een geestelijke explosie in het filosofische leven, en ook in het geestesklimaat in de omliggende landen. Het zou zelfs heel de eeuw moeten beroeren en veranderen. Daarentegen bespeuren wij in de letteren van de drie moderne Europese talen in de decennia na Kierkegaards dood niet de geringste weerklank op Kierkegaards roepstem, niet één enkel woord! Waarom dit veel later wel gebeurde sla ik nu even over, we hebben haast.

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s