Nietzsche, Lust en Lijden

We zijn inmiddels zo doordrongen van het inzicht dat het lijden het meest onuitroeibare element in het bestaan is, wat het ook inderdaad voor ons is, dat we aannemen dat het in zekere zin de diepste gemoedstoestand is. Omdat lust altijd vluchtig is, beschouwen we het als oppervlakkig – dat is althans de verleiding. De enige, eeuwige lust waarvan we gehoord hebben, is de lust van het hiernamaals, die we niet kennen. Om begrijpelijke biologische redenen beschouwen we lust of plezier als het einde van een proces en daarom als iets dat verdwenen is, zodra het volgende proces, of de volgende fase van hetzelfde proces, begint. In dat opzicht zijn we allemaal in zekere zin schopenhauerianen, aangezien Schopenhauer het extremere standpunt huldigde dat plezier niets meer is dan het tijdelijk uitblijven van pijn. Het is echter Zarathoestra’s leerstelling dat lust dieper is dan lijden, zoals we vernemen uit het hoofdstuk dat ‘Het nachtwandelaarslied’ heet (ASZ, IV, 12):nietzsche_1882-1

De wereld is diep,

En dieper dan de dag zich dacht,

Diep is haar pijn;

Lust – dieper nog dan ’t hart dat lijdt:

Pijn spreekt: verdwijn!

Doch alle lust wil eeuwigheid –

Wil diepe, diepe eeuwigheid.

Prachtig. En ik weet nu al dat ik Schopenhauer ook moet bestuderen. De kwestie van het lijden is belangrijk in dit onderzoek, omdat ‘het lijden’ het gevolg is van de ‘ledigheid’ of een ‘gedwongen arbeidsethiek’. Wel weet ik nu dat ik, door Calvijn én door Nietzsche, niet als een asceet hoef te leven.

Volgens Nietzsche onderwerpt een ascetisch mens zichzelf aan een lijden om aan een flink aantal andere te ontkomen. En verder; Het leven is hoe dan ook verschrikkelijk; waarom zou men het erger maken door ascese te beoefenen, het vrijwillig vergroten van iets wat mensen toch naar verwachting zouden willen vermijden? Het lijden dat louter toevallig is, ons op onverklaarbare wijze treft, is onverdraaglijk. Maar als we het onszelf aandoen, kunnen we het begrijpen, en daardoor het leven beter begrijpen. En dan ook nog: De dwang tot ascese is het resultaat van de afschuw over de mogelijkheid van het leven te genieten, omdat men het niet verdient. Er is ascese die wordt gekozen en ascese die wordt opgelegd, en dit zijn volkomen verschillende verschijnselen. Zij die ascese beoefenen op aandringen van een geestelijke, doen dat niet om iets goeds te verwerven waarvoor ascese een noodzakelijke voorwaarde is, maar omdat het schuldgevoel dat ze door toedoen van de geestelijken hebben, hen drijft tot een intenser lijden dan zij verdienen: de afschuwelijke wreedheid om hun uit te leggen waarom het leven pijnlijk is door hun meer pijn op te leggen: ze zijn verantwoordelijk voor hun eigen lijden.

Verderop vervolgt hij weer; De mens, het dapperste en bij uitstek aan leed gewone dier, wijst het lijden op zichzelf niet af; hij wil het, hij zoekt het zelf op, op voorwaarde dat je hem een zin ervan aanwijst, een daarom van het lijden. De zinloosheid van het lijden, niet het lijden zelf, was de vloek die tot dusverre op de mensheid rustte – en het ascetisch ideaal bood haar een zin! Het was tot dusverre de enige zin; een zin, onverschillig welke, is beter dan geen enkele zin; (…) werd de mens erdoor gered, hij had een zin, hij was voortaan niet meer een blad in de wind (…) hij kon in het vervolg iets willen waarbij het er aanvankelijk niet toe deed, waarheen, waarom, waarmee: de wil zelf was gered. Dit alles betekent, dat moeten we durven te begrijpen, een wil tot het niets, een afkeer van het leven, een protest tegen de fundamenteelste premissen van het leven, maar intussen is en blijft het een wil! (…) En, om tot slot nog te herhalen wat ik in het begin al zei: de mens wil nog liever het niets willen, dan niet te willen.’ (GM, III, 28)

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s