Nietzsche. “Een stijlvol karakter”

‘Een ding is nodig. Zijn karakter stijl geven, een grote en zeldzame kunst! Zij wordt beoefend door hem die alles overziet wat zijn natuur aan sterke en zwakke punten te bieden heeft, en die het vervolgens in een kunstzinnig plan onderbrengt, totdat alles als kunst en rede voor de dag komt, en ook het zwakke punt nog het oog bekoort. Hier een grote hoeveelheid tweede natuur toegevoegd, daar een stuk van de eerste natuur verwijderd, beide keren met langdurige oefening en dagelijks werk.’ (VW 290)

Het idee dat we ‘kunstenaars van het leven’ zouden kunnen worden, pleit voor een extreem individualisme. Een kunstenaar zou z’n werk eeuwig kunnen bijschaven, totdat hij naar zijn gevoel de dingen naar zijn beste kunnen heeft gedaan. Wat Nietzsche voorstelt, is dat we ons karakter aan een nauwkeurig onderzoek onderwerpen, het beoordelen, hoewel ons in dit stadium niet verteld wordt aan de hand van welke criteria – wat we als sterke en zwakke kanten moeten beschouwen – en het dan die eenheid geven die stijl genoemd wordt. De elementen van ons karakter in ‘een kunstzinnig plan passen, wekt haast de indruk dat alleen kluizenaars minder onderworpen zijn aan invloeden van buitenaf dan wij. Want één ding is nodig, schrijft hij, dat de mens tevredenheid met zichzelf bereikt, zij het nu door deze dan wel door gene verdichting en kunst; eerst dan levert de mens een draaglijke aanblik op’(VW 290). Tevredenheid met zichzelf bereiken, kan echter in het gunstigste geval slechts een noodzakelijke voorwaarde zijn. Er zijn heel veel mensen die tevredenheid met zichzelf hebben bereikt, maar die toch, juist om die reden, een ondraaglijke aanblik opleveren.

Voor het moment laten we de kwestie of hij de stijlvolle mens cart blanche geeft ten aanzien van de elementen van zijn karakter onbeslist. We zijn het met hem eens dat een van de redenen om van iemand te zeggen dat hij stijl heeft, zijn vermogen is om dingen te trotseren, om ervaringen van velerlei aard, die voor de meeste mensen pijnlijk en vernederend zouden zijn, te verwerken, en deze een plaats te geven in een groter geheel.

Dit zal niet geheel zonder inspanning gaan. Het kost verschrikkelijk veel moeite. Zelfs Goethe, die met het verstrijken der jaren steeds duidelijk voor Nietzsche de ideale persoonlijkheid vertegenwoordigde, was niet in staat te verhullen hoeveel moeite het hem kostte. Hij was, natuurlijk, een uitzonderlijk voorbeeld van eenheid gesmeed uit diversiteit, een diversiteit van interesses en impulsen die de meesten van ons zou verlammen.

Persoonlijke overweging: In hoeverre is mijn kunstenaarschap (en dat van vele anderen) ook niet het bijschaven van karakter, en mijn werk  (en dat van vele anderen) een constant registreren en manipuleren? En geldt dat niet sowieso voor de levensbeoefenaars? Schuilt hier een opdracht in?

Ps. Moet Goethe, door de laatste alinea, nu uitgenodigd worden op de hoogste verdieping? We lopen hem vanzelf tegen het lijf, al heb ik geleerd niet zomaar iedereen mee naar huis te nemen.

 

*VW staat voor de Vrolijke Wetenschap, een ander werk van Nietzsche waaruit geput is voor dit verhaaltje.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s