Nietzsche, Christus, Zarathustra, Übermensch.

Het Bijbelfiguur Job schreeuwde ook uit dat hij nooit geboren had willen worden. Hieraan denkende, en aan de behandeling van Calvijn, lijkt zo’n doodschreeuw een ondankbare schreeuw en zelfs een belediging. Dankbaarheid is een deugd waarmee ik opgevoed ben. Heb ik nog meer lesjes dankbaarheid nodig? Misschien later, eerst Nietzsche.

Nietzsche adviseert om aan pijn geen negatieve rol te laten spelen. De wereld is een plaats met zoveel gruwelijks, dat iedere poging om in morele termen een betekenis eraan te geven, eenvoudigweg tot mislukken gedoemd is.nietzsche-zwart

Dit hele plan, mijn onderzoek naar een moraal, is dus tot mislukking gedoemd. Is het christendom de oplossing?

Volgens Nietzsche is het christendom de meest buitensporige doorwerking van het thema van de moraal die de mensheid tot dusver te horen heeft gekregen. Hij vond het onaanvaardbaar om het lijden te verklaren vanuit een straf, of als iets dat goed voor ons is, dat vond hij holle frasen die al eeuwenlang zinloos opklinken. Bovendien is hij van mening dat het christendom zich altijd in een morele identiteitscrisis bevind, aangezien Christus in het Nieuwe Testament het Oude Testament tegen spreekt. Bovendien is de christelijke moraal een bevel; haar oorsprong is transcendent; ze acht zichzelf boven elke kritiek, boven elk recht op kritiek verheven; ze heeft de waarheid in pacht, tenminste als God de waarheid is – ze staat of valt met het geloof in God.

In ‘aldus sprak Zarathoestra’ schrijft hij ook nog: Jullie zeggen dat jullie in Zarathoestra geloven? Maar wat doet Zarathoestra ertoe? Jullie zijn mijn gelovigen: maar wat doen alle gelovigen ertoe? Jullie hadden jezelf nog niet gezocht: toen vonden jullie mij. Zo doen alle gelovigen; daarom heeft alle geloof zo weinig om het lijf. (ASZ, I, ‘Van de schenkende deugd’, 3) Vervolgens pleit hij voor de trouw aan de aarde, hoe de Übermensch (welke we het beste kunnen zien als een hogere versie van Zarathoestra) de zin van de aarde is, maar hoe dat precies werkt wordt in het stuk zelf weinig over los gelaten. Kunnen we Zarathoestra zien als alterego van Christus?

Over de übermensch.

De übermensch zal evenveel van ons verschillen als wij van de dieren. Wat hij ook doet, hij zal het vol overgave doen, maar wat zal het zijn? We weten wat het niet zal zijn – niets kleins, niets wat het resultaat van een ontkenning is, niets haatdragends. Zarathoestra’s woorden hebben iets paradoxaals, dat suggereert dat men kan doen wat men wil, als men maar de juiste basishouding heeft. In welk opzicht zal de Übermensch groot zijn? Nietzsche is altijd in het bijzonder geïnteresseerd in artistieke prestaties, en daarom zouden we verbluffende kunstwerken van hem mogen verwachten, maar over dat onderwerp wordt in ASZ eigenaardig weinig gezegd. Bovendien lijkt het idee van een groep Übermenschen die allemaal kunstenaar zijn belachelijk. Wat moeten ze dan zijn? Het lijkt er zelfs op dat hij niet in staat was enige voortgang in dit opzicht te boeken. Hoewel de term Übermensch hem zijn meeste roem heeft bezorgd, komt hij nergens anders nog in zijn werk voor, behalve in de zelfverheerlijkende teksten van Ecce Homo, waarin hij verreweg de meeste aandacht aan ASZ besteedt.

Nietzsche is niet een figuur die ik met een praatje aan de deur kan tevreden stellen. Hij moet misschien wel binnenkomen, de zolder op… Maar eerst een goed gesprek. Wordt vervolgd. 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s