Nietzsche en pessimisme.

Richard Wagner is een belangrijk persoon in Nietzsche’s leven. Hij was een fanatiek bewonderaar van z’n muziek, ontmoette hem en werd een intieme vriend, waardoor Wagner in belangrijke mate bijdroeg tot de uitwerking van sommige van de centrale stellingen. Nietzsche was sowieso niet misselijk van de kunst; kunst is de hoogste opgave van dit leven en de eigenlijke metafysische activiteit,’ zegt hij.

Nietzsche’s gegeven verschilt zeer van dat wat we bij andere filosofen vinden, omdat hij voorrang geeft aan onze esthetische ervaring, die gewoonlijk laag op de lijst van filosofische prioriteiten staat, als zij er al op voorkomt. Hij neemt de ervaringen die we hebben met apollinische kunst (beeldhouwkunst, schilderkunst en vooral de epiek) en dionysische kunst (muziek en tragedie) als zijn gegeven, en hij vraagt zich af hoe de wereld moet zijn, zodat wij deze ervaringen kunnen hebben. Het apollinische vergelijkt hij met dromen en het dionysische met extase.

Helaas, voor ons, zien wij alles in de wereld door onze gebrekkige zintuigen fundamenteel onjuist. Dit zou de oorzaak zijn van vele van onze pijnlijkste illusies en ervaringen, hoewel het onduidelijk is of onze levens ook maar enigszins minder afschuwelijk zouden zijn als we dit principe te boven konden komen.

Een dergelijk krachtig pessimisme spreekt me erg aan en voel ik me soms veiliger bij dan bij de woorden van Calvijn. Maar waar wil ik me veiliger bij voelen?

Hij was nooit onervaren genoeg om optimist te zijn, om te denken dat het leven ooit, op een manier die een niet-held zou kunnen waarderen, heerlijk zou zijn. Wij kunnen ons, als niet-helden, alleen maar bezighouden met het verbeteren van ‘de kwaliteit van het leven’ (als Nietzsche er nog was, zou hij zeker het enige juiste commentaar op die vreselijke uitdrukking kunnen geven). Als we het gevoel hebben dat het niet kan worden verbeterd, worden we pessimisten – maar sentimentele pessimisten, of zoals Nietzsche het ging noemen ‘romantische’ pessimisten, die weeklagen over dit miserabele leven, en die onze jammerklachten misschien in passend versluierende poëtische vorm gieten.016

Als kunstenaar werkt het motiverend om pessimisme om te zetten naar brandstof. Maar volgens Nietzsche is het kunstenaarschap onmogelijk, de mens is het kunstwerk geworden. Dit komt door de Grieken, welke goden verzonden, wat de Grieken levenskunstenaars maakten. Zij waren het die beseften dat ze, om de werkelijkheid tegemoet te kunnen treden in plaats van mooie verschijningen te adoreren, een oplossing moeten zoeken voor het feit dat het leven au fond altijd het individu zal verwoesten, en dat ze zichzelf toe moeten staan hun individualiteit achter zich te laten en te genieten van de dionysische kunst. Kunst bezit altijd een vorm, en ze vervalst daarom tot op zekere hoogte haar onderwerp, een vormeloze kolk pijn-met genot, waarbij de pijn de overhand heeft. Desondanks is deze vervalsing nodig, anders zouden we haar ondraaglijk vinden. Uiteindelijk vind Nietzsche een mengvorm tussen tragedie en muziek als hoogste kunstvorm voor ogen stond. Het gekke hieraan is dat muziek je dichter bij de waarheid brengt volgens hem, terwijl hij van mening is dat we beter van de pijnlijke waarheid vandaan kunnen blijven, althans, hij vraagt zich af; waarom liever waarheid dan onwaarheid? Wat is het in onszelf dat ons altijd aanspoort om de waarheid te zoeken? En, hoe kunnen we ons bestaan dragelijk maken, als we eenmaal inzien wat het werkelijk inhoudt?

Socrates heeft de gifbeker wel verdiend, volgens Nietzsche. Socrates was een fundamenteel anti-tragisch figuur, vanwege zijn geloof in de almacht van de rede. ‘Deugd is weten. Er wordt alleen gezondigd uit onwetendheid. De deugdzame is gelukkig.’ In deze drie basisvormen van het optimisme ligt de dood van de tragedie.

Over pessimisme gesproken hier nog een prachtig bericht, niet van Nietzsche zelf maar van Silenus, een vriend van Dionysus, opgenomen in de Geboorte van een Tragedie van Nietzsche: ‘Ellendig eendagsgeslacht, kinderen van het toeval en het zweet, wat wilt ge mij dwingen te zeggen, wat door jou maar het beste niet gehoord kan worden? Het allerbeste is voor jou totaal onbereikbaar: niet geboren te zijn, niet te zijn, niets te zijn. Het op een na beste is: spoedig te sterven.’

*Voor deze blog is naast De Geschiedenis van de Filosofie (Störig) ook gebruik gemaakt van een boekje van Tanner, getiteld Nietzsche en de Geboorte van een Tragedie van Nietzsche zelf.

*De gekozen foto is ditmaal een foto van een schilderij door mij gemaakt, in een recordtijd van tien minuten, naar aanleiding van de vorige foto van de vorige blog. Wanneer ik me hier morgen niet over schaam maar nog steeds een puik plan vindt, zal ik dit in de toekomst opnieuw doen.

Advertenties

5 thoughts on “Nietzsche en pessimisme.

  1. hi derko,

    Ik haak af hoor, sorry, sommige zinnen zijn zo lastig te lezen.
    Hij was nooit onervaren genoeg om optimist te zijn, zeg dan te ervaren, waarom zo lastig?
    Heb andere gevraagd of die het ook volgen en lezen, maar die zijn gestopt vaak al naar 3 regels want dan zijn ze je al kwijt zeggen ze.
    Nog gedacht een vertaling te maken voor die mensen en dan in boerenpraat (teminste ik denk dat jij dat vind), maar dan ben ik savonds de hele avond druk met jou teksten.
    Lees vaak wikipedia ernaast (leest voor mij een stuk makelijker) en dan begrijp ik wat je bedoelt en krijg dan een beter beeld, maar dit kost me teveel tijd en vooral als blijkt dat de persoon waar het overgaat de hele dag aan het filosoferen is geweest en dat zijn leven lang en dan gek wordt omdat een paard mishandeld wordt op de markt (voor mij een piep klein beetje ellende maar) en dat ook dan niet meer te boven komt heeft er voor mij niet veel van het leven begrepen of totaal fout gefilosofeerd en of wist er niet mee overweg te gaan.
    Eigenlijk zou ik ook wel filosoof kunnen worden en een of andere filosofie of levenswijze die echt nieuw is te bedenken want het hoeft niet zoveel hout te snijden, na wat ik allemaal gelezen heb de afgelopen weken. (nog bedankt, meen ik echt).
    Als ik me ook ooit nog eens echt verveel ga ik het misschien wel doen, eerste leuke dingen.

    Succes met je gezoek, ik ben blij, hoop dat jij het ook wordt, bent of blijft.
    Tot later,
    Groet Edward

  2. Hoi Edward,

    bedankt voor je eerlijkheid. Ik ben benieuwd wie die anderen zijn, maar dat terzijde, ik heb een voorstel: ik weet namelijk niet wat voor duidelijkheid de lezer precies verwacht, en waar die vragen over heeft (dat wikipedia duidelijker is dan ik, vind ik inderdaad jammer. Ik haal natuurlijk mijn stof uit oude boekjes en het zijn nog weinig mijn eigen woorden). Dat jij nu zo’n reactie geeft, schept voor mij de mogelijkheid om daar in mijn eigen woorden, helder en simpel op te reageren. Zo kan hier een gesprek in ‘spreektaal’ ontstaan. Dus dan hoef je niet de vertaling te maken, maar simpelweg te blijven reageren, want ik zou het jammer vinden als ik je als mijn trouwste lezer kwijtraak. Dan lees je maar niet de complete blog, dat geeft verder niet, ik vind dit gesprek waardevol.

    Ik ga hier nu geen Nietzsche, of andere filosofen (al dan wel of niet halve garen) verdedigen, omdat mijn houding nog onderzoekend is. Ik weet dat Nietzsche, en anderen, behoorlijk hout snijden als je het geschiedenisplaatje in ach neemt, maar ook dat terzijde. Het lijkt me niets mooiers om jouw filosofie/levenswijze mee te maken, dus ga ervoor!

    Hopelijk wel tot sprekens, want ik heb dit natuurlijk niet geschept voor de verveling, ik draag er graag aan bij om dit enigszins ‘leuk’ of in ieder geval ‘leerzaam’ te maken.

    Mooi dat je blij bent, dat ben ik ook al een redelijke tijd en hoop ik nog lang vol te houden.

    Derko

  3. Hoi,

    Klopt over dat hout snijden, maar voor mij even niet.
    Natuurlijk overal waar je volgers hebt zou het hout moeten snijden,
    http://nl.wikipedia.org/wiki/Lijst_van_religies_en_spirituele_tradities
    En dan ook nog alle filosofen bij elkaar, kies maar.(zit veel onzin tussen, weet jij ook)
    Zelfs als ik zoiets ga doen en zou volgers hebben (mensen die niet weten over hoe ze moeten leven en gestuurd moeten worden en daar bevrediging uit kunnen halen) zullen ze dat ook van mijn filosofie zeggen dat het hout snijd.
    Maar het zal allemaal weer een zoektocht worden die mij veel tijd en geestelijke energie gaat kosten.
    En zover ik er tot nu toe over gedacht heb, zal ik er ook niet uitkomen en dan maar wat roepen als je het mij vraagt, dus maar lekker de boel voor de gek houden en uiteindelijk wordt je het zelf ook.

    gr

    • Ja, zodra het je veel energie en tijd gaat kosten, en het niet nodig hebt, doe het dan vooral niet. Welzalig de tevreden man. Maar mij levert een dergelijke zoektocht heel veel op, de reden dat ik, net als jij, blij kan zijn, is bij de gratie van dergelijke zoektochten. En ik ben juist heel voorzichtig met voor-de-gek-houderij en behoed mezelf ook van alle kanten om gek te worden. Ik zoek de gezondheid. Maar ik zal je via de mail of facebook iets geheel anders sturen, waar je misschien beter mee uit de voeten kunt!

  4. O ja, vergeten!
    Eigenlijk is het best wel simpel.
    Volgens deze filosoof is het christendom iets wat in ieder geval geen hout snijd, deze mening mogen wij dan in elk geval ook over hem hebben.
    Er volgen toch meer mensen Christus dan nietzsche.
    Hoe als het volgens hem wel moet, daar zul je ook pessimistisch worden.
    Het blijft natuurlijk wel een bijzondere man.
    Hoe meer volgers hoe meer het ertoe doet, berusting het geeft.
    Is hij alleen de weg kwijt of wij met z’n allen.
    Je kunt weinig combineren van die twee

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s