Immanuel Kant

Persoon

De verlichting in Duitsland is met betrekking tot de godsdienst veel minder radicaal dan de Franse. Vergeleken met het elegante van Voltaire en het hartstochtelijke van Rousseau, vertoont de filosofie van deze tijd in Duitsland een zekere, vaak vervelende nuchterheid. Dit komt ook omdat de Duitse taal nog niet zo’n verfijning had bereikt als de Franse. Dat kwam pas in de eeuw van Goethe. Tot die tijd bestaan de filosofische werken uit Duitsland uit talloze vreemde woorden, waarin het worstelen om een goede uitdrukking merkbaar is. Dit geldt in zekere zin ook nog voor Kant. Tot aan Kant lag de nadruk vooral op de praktisch en zedelijke redelijkheid. In die tijd was de belangrijkste vertegenwoordiger van de verlichting waarschijnlijk Lessing, die het volgende schreef:

‘Indien God in zijn rechterhand de volledige waarheid en in zijn linkerhand de steeds bezige drang naar waarheid hield, zij het ook met de toevoeging dat ik tot in eeuwigheid zou dwalen, en indien hij zei: kies! Dan zou ik in deemoed mij naar zijn linkerhand uitstrekken en zeggen: Vader, vergeef mij! De loutere waarheid is toch slechts voor u alleen!’

Prachtig, zo’n blijk van nederigheid. Zou ik zelf niet eerder geneigd zijn, net als Adam en Eva, om voor de volle waarheid te kiezen?

Met Kant bereikt de westerse filosofie een hoogtepunt. In ‘de Kritiek van de zuivere rede’ vond de verlichting haar volmaakte uitbeelding en werd tegelijkertijd boven zichzelf uitgeheven en overwonnen. Kant was een onverstoorbare, vrolijke man met de monterheid van een jongeling.  In het algemeen is het leven van Kant arm aan gebeurtenissen en vertoont een grote standvastigheid. Dat hangt daarmede samen, dat Kant vanwege zijn zwak gestel- hij was klein van gestalte, ziekelijk en iets vergroeid, doordat zijn ene schouder wat hoger dan de andere was – zich de nauwkeurige inachtneming van zelf gestelde regels had opgelegd tot handhaving van zijn gezondheid, en doordat hij zich een ijzeren concentratie op zijn eigenlijke levenstaak had voorgeschreven. Daardoor gelukte het hem, in volle gezondheid, een hoge ouderdom te bereiken en zijn levenswerk in hoofdzaak te voltooien.kant1

Dit vertrouwen op een levenstaak en het zelf stellen van de regels maakt hem al tot een aantrekkelijke kandidaat, alhoewel ik bevooroordeeld ben door de grote naam die hij heeft verworven. Er wordt me in ieder geval van alle kanten bevolen, of verplicht, Kant ter harte te nemen, wil ik ook maar iets van wat dan ook begrijpen. Dit ga ik dan maar proberen.

De dagindeling en het leven van Kant gehoorzaamden pijnlijk aan levensregels. Brieven en berichten van tijdgenoten geven daarvan een aanschouwelijk beeld. Steeds stond hij om 5 uur op en begon spoedig daarna te werken. Van 7 tot 9 uur gaf hij zijn colleges. De tijd van 9 tot 1 uur was voor de eigen studie, waaruit ook zijn wetenschappelijke geschriften ontstonden, bestemd. Op het daaropvolgende middagmaal had Kant bijna altijd gasten, waarbij hij aan lieden uit het praktische leven de voorkeur gaf boven geleerden. Deze maaltijden dienden tot volledige ontspanning en duurden meest enige uren, gevuld met gesprekken over de meest uiteenlopende onderwerpen. Na een wandeling, die eveneens aan een pijnlijk nauwkeurige indeling beantwoordde en de uiterste regelmatigheid vertoonde nam hij zijn werk weer op en ging stipt om 10 uur naar bed. Kant hield zich zo strak aan dit gestelde programma, dat de bewoners van Koningsbergen hun klokken daarop gelijk hadden kunnen zetten. Opstaan, koffiedrinken, schrijven, college geven, eten, wandelen, alles had zijn vaste tijd en de buren wisten precies dat het half vier was, wanneer Immanuel Kant in zijn grijze rok met het Spaans rietje in de hand, uit de huisdeur kwam en naar de laan wandelde die men daarom nog tegenwoordig de filosofengang noemt. Achtmaal wandelde hij daar op en neer, in elk jaargetijde. Voor zover de persoon, nu het werk.

Advertenties

2 thoughts on “Immanuel Kant

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s