Over filosofen, Spinoza trapt af.

Een barbaarse verkenning

Een kerkvader heeft flink z’n stempel op de bovenste verdieping kunnen drukken, het behang ademt goddelijke voorzienigheid. Ik besluit om me niet af te sluiten van wijsbegeerte, hoe gevaarlijk mijn vriend Calvijn dat ook moge vinden (ook Luther brandmerkt de rede en het verstand als ‘duivelshoer’). Na het tijdperk van de de reformatie begin ik mijn  onderzoek in verkennende stapjes. Ik nodig de filosofen uit op de parkeerplaats voor mijn denkbeeldige huis, als ware het een auditie waarin ik uiteindelijk slechts een beperkt aantal filosofen wil toelaten om plaats te nemen in de nok. Hiervoor open ik ter inleiding De Geschiedenis van de Filosofie door Störig, om later op specifieke werken door te gaan, indien nodig.

Spinoza

‘Deze man had voor z’n dertigste al zoveel bittere levenservaring achter zich dat de ondertoon van de volgende woorden, die hij toen schreef, begrijpelijk wordt. ‘Nadat de ervaring mij had geleerd, dat alles wat het gewone leven veelvuldig biedt, ijdel en nietig is en ik gezien heb, dat alles wat ik vreesde en wat angst voor mij had, slechts in zoverre goed en kwaad bevat, als het gemoed in beweging brengt, besloot ik eindelijk na te vorsen, of er een waar goed bestaat, dat zijn goedheid op zichzelf, zonder bijmenging van andere zaken aan de geest kan mededelen; ja of er iets is door het vinden en verkrijgen waarvan standvastig en hoogste vreugde voor altijd gewonnen kan worden…’Benedict_de_Spinoza

En dat hoogste goed vond hij.

‘Spinoza gaat ervan uit dat de Bijbel niet voor enkelen maar voor de gehele mensheid geopenbaard werd. Dit bereikt men niet door de rede maar door de verbeeldingskracht. Hij eist, dat de persoon van Jezus wordt ontdaan van de eromheen geweven dogma’s, die alleen maar tot tweespalt en onverdraagzaamheid hebben geleid. Spinoza houdt Jezus niet voor Gods Zoon, maar voor de grootste en edelste onder alle mensen. Door de navolging van een zo begrepen heiland en een zo begrepen leer, zo gelooft Spinoza, zouden niet alleen joden en christenen tot elkaar kunnen komen, maar alle volken zouden wellicht in zijn naam verenigd kunnen worden.’

Hebben we hier gelijk al te maken met een gelovige filosoof? Het lijkt er op. Ook Spinoza keurt de rede grotendeels af. Wel komt hij op totaal andere manieren tot z’n geloof en onderschrijft hij niet het fundament van het christelijke geloof; Jezus is de Zoon van God.

Wel werd hij op z’n vierentwintigste al uit de gemeente verbannen; hij werd als ketter beschuldigt vanwege z’n geschriften. De kerk was voor hem z’n thuis, de verbanning kwam als een grote klap en heeft geleidt tot sterke eenzaamheid. Toch heeft dit niet gezorgd voor twijfels omtrent z’n geloof. Hij ging verder met z’n werk op teruggetrokken plekken en kreeg later wel het aanbod van de Heidelbergse Universiteit om daar te komen werken. Hier bedankte hij voor. Vanuit de Joodse traditie was het als geleerde ook belangrijk om een handwerk te beheersen; hij sleep lenzen. Hij was naast z’n werk als geleerde net zoveel bezig met lenzenslijpen als de gemiddelde handarbeider.

‘Hij werd bespot, gehaat en verboden. De joodse gemeenschap had hem uitgestoten, de katholieke kerk zette zijn geschriften op de Index. In Duitsland, waar zijn werk ook eerst werd tegengehouden, werd het voor het eerst eer bewezen, onder andere door Leibniz, de grondvester van de nieuwere Duitse filosofie.’

Wederom de vraag; wat maakt deze denker voor mij interessant? Spinoza vormt een goede kandidaat voor mijn persoonlijke studie, vanwege de eenzaamheid die hij gekend heeft waarin hij geen ledigheid heeft toegestaan en de nijverheid heeft volgehouden, iets wat ik sterk ambieer. Ook had hij onorthodoxe ideeën over het geloof, die mij zouden kunnen interesseren. Helaas is zijn originele werk zo wiskundig van aard dat het weinig directe verwantschap kent met mijn thema’s en maakt het bijzonder ontoegankelijk voor een barbaarse verkenner als ik. Hij behandelt namelijk abstracte thema’s aan de hand van tegenstellingen, kwadraten, vergelijkingen, formules enz. Volgende!

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s