Johannes Calvijn, een helper op de weg.

Calvijns verwantschap met Nederland komt door zijn moeder, afkomstig uit de Zuidelijke Nederlanden. Toen Calvijn eindelijk naar Nederland kwam had hij weinig invloed. Calvijn had een gereformeerde kerk voor ogen, zoveel mogelijk vrij van staatsbemoeiing (hoewel met haar verbonden). Hierin kreeg hij van alle kanten verzet. Weinig voelden iets voor een kerk die zich met het leven van haar leden bemoeit, door bijvoorbeeld tucht over hen te oefenen.

Calvijn kwam niet als eerste in de Reformatie naar Nederland, eerder als laatste. Een onderdeel van het verzet was dan ook dat sommigen zeiden; ‘wij waren er eerder.’ Zo is het hele proces geleidelijk gegaan. Het respect dat Calvijn voor de kerk heeft, heeft hem nog lang weerhouden tot beslissende stappen. Net zoals de mensen die al in een bepaalde kerk zaten voor Calvijn kwam, het aan moed ontbrak onder het motto; ‘de kerk is als een zieke moeder die je niet moet verlaten.’ Gereformeerd betekent dat ook niet per se ‘calvinistisch,’ maar wil breder en vager verstaan zijn.

Ik ben opgevoed binnen de gereformeerd vrijgemaakte kerk en daar werd de kerkgeschiedenis wel eens zo uitgelegd dat het rechtstreeks naar de vrijgemaakte kerk als ware kerk leidt. Een stukje kerkgeschiedenis met Calvijn in de hoofdrol:

“In de 17e eeuw heeft op het kleine grondgebied der 7 Verenigde Nederlanden een theologisch leven gebloeid zoals later zelden meer is voorgekomen, al kende die tijd ook veel kruizen. Ook neemt in die eeuw de waardering voor het redelijke denken toe; niet alleen door de nieuwe filosofie maar ook door het vreemde feit, dat Aristoteles, die zeer redelijke denker, die met name ook door Calvijn was verworpen, bij tal van Calvinisten weer wordt binnengehaald. Zo gaat men in Calvijns kamp hun eigen weg al noemen ze zich nog steeds naar hem. Door de ontwikkelingen in de 17e eeuw wordt de 18e eeuw vaak als ‘de eeuw van de krasse redelijkheid’ genoemd, maar ook wel de eeuw van de opkomende overgevoelige Romantiek, wat ook niet bepaald een bloeitijd voor het Calvinisme betekent. In de 18e eeuw zien we op bijna alle terreinen de nadruk op de bewuste enkeling, en waar Calvijn heeft gepleit voor de verbinding met de kerk en het Woord, loopt dat eind 18e eeuw al terug. De Nadere Reformatie dreigt tot piëtisme te worden, mensen denken genoeg te hebben aan eigenvroomheid (pietas) waarmee een grotere nadruk op het gevoel komt. Calvijn komt dus in de crisis en werd misschien wel een bedrieglijk statussymbool. Zijn werken worden weinig verspreid en we vinden zijn naam in literatuur uit die tijd nauwelijks terug. Licht en donker gaan in de geschiedenis van het Calvinisme steeds samen. Dat men de gereformeerde religie niet aan de kant gezet heeft, kan blijken uit het feit, dat tot na de Franse tijd de belijdenisgeschriften nog altijd door de predikanten worden ondertekent en dat de verlichting in Nederland veel gematigder verliep dan in Engeland of Frankrijk. In het begin van de 19e eeuw heet een groot deel van het land wel gereformeerd, maar is daarmee niet bepaald calvinistisch. Na de Afscheiding van 1834 komt ‘het Calvijnse’ er aardig in door de kerk, welke aan de rand van de samenleving stond, weer in het midden te zetten. In verband daarmee kwam ook Gods verbond, dat in de 18e eeuw al te vaak was ondermijnd of uitgehold, weer tot zijn recht. Hendrick de Cock, groot betrokkene bij de afscheiding, heeft zelf meegedeeld dat Calvijns Institutie hem nieuw licht deed opgaan en gaf hem zelfs opnieuw uit. Ook Kuyper verzorgde later een nieuwe uitgave van de complete Institutie en verzorgde deze met commentaar. Hiernaast schreef hij ook het boek ‘Het Calvinisme’, welke gloeit van een on-Hollandse geestdrift; met zoveel respect en warmte is bij ons over dit onderwerp niet vaak geschreven. Kuypers levenswerk heeft dit haast unieke en immers wel zeer Calvijnse, dat Kerk, Politiek en Universiteit bij hem een levende eenheid vormen. Dat betekent een grote nadruk op deze wereld, ‘God dienen op alle levensterrein.” 934055_125854167614788_722804256_n

De kerkgeschiedenis na Kuyper, wat voor de huidige situatie heeft gezorgd, behandelt de problemen die de Confessionelen, de Hervormden en anderen met elkaar hadden en over allerlei kerkscheuringen en verhandelingen. Men wilde graag één worden maar niet ten koste van ‘de waarheid’. Calvijn wil een helper op de weg zijn. Deze Calvijn is niet modern in een tijd van existentialisme, van de horizontale ‘cultus’ van de medemenselijkheid en van de God die geen hoofdletter meer waard is. Wel is Calvijn een dienaar van de God van mijn verleden en hopelijk ook van mijn toekomst. In de verwachting dat ik Calvijn ergens de schuld van kon geven, is hij juist een persoonlijke held geworden. Door me te verdiepen in zijn werk en leven kijk ik juist kritischer naar de kerk, naar de mensen die mij naar de ‘juiste’ kerk wilden sturen en liefdevoller naar God en de kerk in het algemeen.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s